Home » Letërsi » Ernest Koliqi » Andërr e nji mbasditje vere

Andërr e nji mbasditje vere

Ândërr e nji mbasditje vere

Po drekonin në odën e bukës zotni Gjoni, zojë Çilja e zojushë Neta.
Sofra ishte nëmbarim. Rrogëtari me çakçirë, që shërbente pa folë,
njâtë herë kishte prû pemët: një çini të madhë mbushë me zerdelia e
me fiq të zezë.
– Merr, – i tha zoja burrit.
– Merrni ju sa po pështjell cigaren .- bani zotni Gjoni me kutinë e duhanit në dorë.
– Merr, – tha prap zoja tue iu sjellë Netës.
– S’due .- përgjegji kjo idhnueshëm e nisime bâ palë mësallën.
Zotni Gjoni e shikoi, lagu për së gjatë letrëne cigares tue e bâ thepa-thepa me dhâmbë, engjiti, mandej tha:
– S’ke pse ngrehë turîjt. Âsht kot.
Ndezi cigaren e, tue qitë tymin për hundete për gojet, shtoi:
– Unë s’mund të përcielli, pse kam punë, Çilja s’din me shkue vetëm as deri te Ura e Drinit. Ti vetëm nuk mund të udhëtosh. Pra, këtë verë, duhet me ndêjë në Shkodër. Kah vjeshta, tash shohim.
Vajza holli mësallën me huj mbi tryezë. Lot idhnimi iu ngjitnin kah sytë, por i kapërdinte. I ati foli rishtas me zâ të âmbël:
– Kur ta shikosh mirë, faji âsht i yti! Të ishe qênë djalë, do të jepja pare mjaft e do të lêjshe me shkue kah ta kishte dashtë qejfi.Fajin e ke vetë ti që deshte me le vajzë.
Rrogëtari, që po hiqte çiniat, qeshi me të madhe, kaqë iu dukën të bukura këto fjalë, të cilat përmbanin në vete një mallëngjim të hollë.
– Prâj ti: mos qesh, teveqel!. -i briti, tue trashue zânin, zotnia, që nên mustakë edhe vetë qeshte.
– Mos u bân kryeneçe: merr .-përsëriti zojë Çilja dhe ia vûni së bijës çininë e pêmëve përpara.
– S’due . -ia priti Neta edhe u çue.
I ati e përcolli me sy dashtunisht deri sa doli prej ode. E donte fort se atë vajzë të vetme kishte. Përpiqej me ia plotësue çdo dëshirë, me i çue në vênd çdo trillë; shkurt, e kishte llastue. Neta shkoi fill e në odë të miqve. Aty, zakonisht, e kalonte ditën. E kishte stolisë vetë, mbas ândjes së vet. Edhe e ndreqte, e fshinte, e dlirte me duer të saj, pa lânë shërbëtoret me hy mbrêndë. Ishte odë mjaft e madhe, ly në katër anët me një ngjyrë gjelbrore të mbylltë. Ravijzimet e asaj ngjyre ishin të thjeshta, pa lajlime të tepërta. Tavanin edhe copën e epërme të mureve e kishte krejt në të bardhë. Prej midisit të tavanit varej një kandil i bukur, me zinxhirë të ndërlikuem, që kishte një kupë të madhe kristali të blertë për sipër. Orenditë, pëlhurnat e ndejseve, mbulojet e tryezave, koltrinazhet e
dritoreve, të gjitha ishin të blerta, cila mâ e qartë, cila mâ e murrme. Ngjyra e murrme mbretnonte gjithkah, aty mbrêndë, me gradacionet e panumërta të saj. Në një kând ndriste një qyp kinez. Dy pasqira të mëdhaja, kundroll njâna-tjetrës, dukeshin dyer të çeluna në mur, nëpërmjet të cilave shifeshin qinda odash të njinjishme e të blerta.
Rresht e rresht, në një skâj, e vûme për tërthorë, ndërmjet dy dritoreve, një pianofortë e zezë, e re, e ndritshme. Nëpër mure ritrata e piktura. Disa ritrata tërhiqnin vërejtjen. Sa hynte njeriu në odë, nalt në mur përkundër derës, një zotni i gjatë, – veshë me branavekë, me anteri të mëndafshtë, jelek të zi, çarapë të bardhë, këpucë të shkurta
lustrafinit, tanuz të vûmë mbi njânin sy e tufën qitë mbi krah, – të priste me një buzëqeshje të hollë e të âmbël: axha Filip, vëllau i gjyshit të Netës. Mâ poshtë ishte fotografia e dy grave të hijëshme: njâna nuse, me sallman plot laxhuhera arit, me katër rreshta dupash në parzëm, me unaza të mëdha ndër gishta; tjetra vajzë me bishtalec të lëshuem, me një fytyrë të vogël e të kândshme, ku pasqyrohej një mituni e freskët. Ishin halla Leze dhe halla Gjyste, dy motrat e axhës Filip. Neta, së cilës i ishte mësue syni në atë odë, i shikonte pa i pamë gjithë ato fytyra të moçme. Shëtiste nervozisht nëpër odë. Tue mêndue mërzinë e gjatë të verës, pa dalë kurrkah, ndry njaty në shtëpi, fshante e shtrëngonte grushtat. Për me shfrye në diçka, i ngrehi një tel sazes së vjetër, që rrinte vjerrë për brî njânës pasqyrë. Një notë e ultë tringëlloi gjatë nëpër odë dhe u shue tue lânë një tingull të mallëngjyeshëm e magjik. Neta u shtri në një poltronë. Griljet e mbylluna, koltrinat e afrueme s’linin me depërtue veçse një gjysmë drite, e cila blerohej tue hy në odë e pushonte me ândje tue u derdhë mbi ato sende të bukura e të çmueshme. Vetëm një tubë drandofille, kuq si gjaku mbi pianofortën e zezë e thente monotoninë e ngjyrës zotnuese. Ajo mori mbi tryezë një
cigare, e kalli, e thithi dy a tri herë dhe e fiku. U rras në një ndêjse me bërrylka, tue vû kâmbën mbi kâmbë. Në fytyrë të saj të bardhë, rrumbullake, ishte shkrue mërzia mâ e madhe. Kâmba e bukur rrahte halinë pa pushue, si të ishte tue njehë mêndimet e shpejta që kalonin nëpër krye të kaçurreluem. Mbylli sytë, ndoshta me mêndue valët e detit që në atë verë nuk do ta përkundnin në freskinë e kaltër të tyne. Mêndonte koncertet që nuk do të ndëgjonte, si kishte shpresue. Tha me vete:
– Kam nevojë, kam nevojë me ndie një koncert mbas sa kohe. Jeta pa muzikë âsht si një prandverë pa lule. Vetëm muzika e bân jetën të bukur. Po kush di në Shkodër ç’âsht bukuria? Bukuria s’ka të bâjë me këtë jetën tonë!
U ngrit befas e çeli pianofortën. Nxori dy fletë nga notat e shumta që ishin mbi një stol të zi e të shkëlqyeshëm aty ngjat dhe i vûni përpara, tue u ulë me i ra. Ishte “Kryekisha e mbytun në ujë” e Debussy-së. Magjia e atyne notave krijoi një vegim të mrekullueshëm e ngjalli zâne të çuditshme në atë odë, ku gjysmë drita e blertë kishte dridhje të gjata e fantastike si uji i kulluet i një deti mëngjesor. Kisha e mermertë në fundin e detit zgjohej si për mrekulli e kumbonaret e nalta dridheshin në qartësinë e valëve. E mbi sipërfaqe të ujit të blertë e të kaltër, dilte tingulli i kumbonve të mbytuna, pak i shutitun nga pesha e ujit dhe përhapej trishtueshëm në vetmi të pamatë. Neta ishte habitë krejtë mbas notave, kur një shkop i hollë ia preku krahin. U kthye mbrapa me hov, tue u rrotullue ndejun mbi stolsjellës të pianofortës, e hapi sytë nga çudia. Para saj ishin axha Filip, halla Leze e halla Gjyste. Neta çoi sytë te portretet. Ishin pa gjâ: suazat kishin mbetë bosh. Axha Filip mbante në dorë një shkop të hollë e të shkurtë, atê që kishte edhe në portret. Tue buzëqeshë tha:
– Ty të duket shumë e bukur, por unë e marr vesht këtë copë muzikë.
Halla Gjyste, me bishtalec të lëshuem, iu afrue dhe e pyeti:
– Kush të ka mësue me i ra pianofortës?
– Kam xânë në kolegjë . -përgjegji vajzame gjysmë zâni.
– A din me marrë ndonji kângë shkodrane?- bâni halla Leze.
– Jo, nuk i bie kurrë pa nota . tha Neta; e padashas u kuq si ta kishin gjetë në faj.
Axha Filip, tue sjellë shkopin e hollë nëpër gishta të bardhë e të bukur dhe tue buzëqeshun prorë me ambëlsi, nisi me predikue:
– Ah, të mjerët na, se ç’nipa kemi! Unë e dij që bota ecë, shkon përpara, përparon ,a si thoni ju tash? Edhe më vjen mirë për këtë të mëkâmbun. Unë, veç kam pasë mêndue se ju do t’i zbukuroni kângët tona. Mbaja uzdajë se do të qitshit kângë të reja, por gjithmonë tue ndêjë rreth e rrotull atij avazit (jonë, a si thohet tash?) që i pëlqen veshit shqiptar. Çka keni bâ? Keni hedhë në një anë krejt muzikën tonë të moçme e keni marrë atê të huejen, pa u kujtue se, ndër kângët që na këndonim e në përkthesat që na merrnim, ka farë të panjehuna melodinash të reja. Por duhet me ditë me i gjetë eme i zhdrivillue. Ne, na mjaftonin ato. Ju të kishit ditë me nxjerrë prej tyne çka i duhet shpirtit të juej të sotshëm.
Neta ndëgjonte pa luejtë mbi stol të pianofortës. Duert mbi kupat e gjûjve, si mepasë ngri.
Axha Filip vijoi:
– Po ju, sot, i përbuzni kângët tona. Ato të huejat ndoshta ju habisin mênden, por të shumtën e herëve ju lânë zêmrën të ftohtë. S’gjêni te to atë shije që shpirti kërkon në këndim. Keni mbetë pezull: larg prej qefeve të vjetra, pa ditë me iu afrue qefeve të reja.
– Sa qefin e kemi bâ në këtë shtëpi, asë Filip? -tha halla Leze.
Axha Filip vûni shkopin mbi tryezë e hapi sazën që ishte afër pasqyrës. U ul kâmbëturqisht në halinë e trashë me lajle të blertë e nisi me i ra. Përciellsa e një kângës së harrueme, plot me bukuri të përmallshme, jehoi lehtas nëpër tânë shtëpinë. E iu duk Netës se tânë shtëpia e vjetër po zgjohej nga një gjumë i rândë me një të
marrun fryme gëzimi.
– A s’âsht e bukur, kjo? -pyeti axha Filip.
– Mos e lên, Filip, aman! – u lutën të dyja për njiheret hallat e moçme, të cilat ishin ulë afër vllaut në hali, mbi pala të branavekëve të përhapun. Ai nisi me këndue. Neta atë kângë e kishte ndëgjue plot herë e kurrë s’i kishte bâ ndonji përshtypje. Por atë ditë ia njohti bukurinë. Ndieu se në melodi të saj dridheshin zâne që kishin jeh të shpejtë e të sigurtë në shpirt: zânet e shpirtit shkodran.
Axha Filip u çue, vari sazen në vênd, kapi prap shkopin në dorë e tha:
– Jeni verbue, ju të rijt. Jeta e Shkodrës ka një bukuri të madhe që ju nuk shifni. Romanzat që ke këndue, në vênd që me ta prû këtë jetë në mërzi, ishte dashtë me t’i çilë sytë e me ta zbulue bukurinë e paqme që ka. Ai shef këto drandofille të kuqe? Merru erë mirë. Gjyshi im i ka mbjellë, unë i kam shartue. Langjet e tokës shqiptare
i ushqejnë. Voksina e prandverës sonë i shpërthen. Era e tyne ndihet në këtë shtëpi tash njëqind vjet. Kurrë era e luleve të hueja s’mundet me të kënaqë sa kjo erë. Kur isha i gjallë, gjithmonë e këputja një para se me dalë e shëtisja tue i marrë erë.
– Kur jam bâ nuse, – tha halla Leze , ai fëmija që më përcillte ditën e dasmës te shtëpia e burrit, mbante në dorë një tubë këso drandofillesh. Mandej, sa herë që ndieja erën e tyne, më binte ndër mênd dita e martesës.
Neta ishte sjellë e shikonte me çudi lulet me fletëza të zjarrshme që shkëlqenin mbi pianofortë. Âmsimi i
drandofilleve të vjetra që përtriheshin në çdo verë i fliste shpirtit si një zâ i hollë e depërtues. Axha Filip vazhdonte, prorë tue buzëqeshë, me zâ të âmbël, që kishte një gjasim të çuditshëm me erë të drandofilleve.
– Muzika e juej e sotshme duhet të jetë jehu i gjithë këtyne zâneve që pëshpërisin në Shqipni rreth e rreth jush. Kur ndër nota të kumbojnë dëshirat që lêjnë nên qiell e mbi tokë shqiptare e jo ato të turbullt që hyjnë prej vêndeve të hueja, atëherë muzika e qitun dhe e shijueme prej jush ka me qênë mjet me zbulue bukuritë ky shpirt i ynë aq i vjetërt sa toka. Jeta shqiptare pret dy sy që ta shqyrtojnë me dashuni, dy veshë që të mbledhin meloditë e thella të
cilat rrëshqasin nëpër ajër tonë prej një agimi në tjetrin. Bukuria e muzika janë përditë një hap para jush, por zêmra e juej s’i ka ndie deri më sot.
Heshti një çast. Mandej, tue iu kërcnue âmbël Netës me shkop, vërejti:
-E ju doni me i kërkue larg Shqipniet, përjashta.
Neta uli sytë. Halla Gjyste ngriti fytyrën e pastër dhe, tue rrahë shpesh qerpikët e zez e të mëdha, bâni:
– Unë, një herë, s’kam pasë ndëgjue me shkue në Venedik pse doja me qênë në shtëpi në kohën kur bâhen qyfterët. Për mue, gëzimi mâ i gjallë i krejt vjetit ishte nër ato ditë. E s’kisha pushim deri sa nuk i shifja kallepët e mëdha, mbulue me gjeth larit, njâni sipër tjetrit, turrë-turrë, në arkën e harxhit. E kurrkuj, aso kohe, nuk i dilnin si mue as qyfteri i verdhë prej ftojsh, as qyfteri i zi i rrushit. Por çka më bânte gati me dalë mêndsh prej shêndit, ishin çilsat që m’i lëshonte nâna me i mbajtë deri sa zgjaste ajo punë. Tri a katër ditë unë i sundoja shërbëtorët e sillsha si zojë shtëpie poshtë e përpjetë. Ky ishte qefi mâ i madh i emi.
– Kemi dijtë me u kondendue – tha axha Filip -e me kërkue gëzimin aty ku mund ta gjêjm. E kemi dashtë këtë jetën tonë dhe prandaj, kjo jetë, na ka falë kënaqësina e qefe.
E shtoi, si tue dashtë me përfundue:
– E marr vesht se çka ishte për ne bukuri e gjallë juve ju duket hije e zbehtë jete. Nuk tham me jetue krejt me mënyrën tonë, jo. Kisha me dashtë, veç, që jeta e juej të zhvillohet mbi themelin e asaj sonës. Mos bini prej së jashtmi zakone që s’bâjnë për ne, por përtrini, tue qortue e mirësue, atë që ju kemi lânë na. Mos e lëshoni rrugën që ju kemi kallzue, por vijonie.
Halla Leze ndërhyni:
– Ti na e mërzite vajzën, Filip. S’e lâmë me i ra pianofortës. Aman,
Netë, provo njiherë e ma merr këtë kângë.
Eme zâ të bukur nisi me i këndue një kângë shkodrane dashunie, plot me mall prandveror. Neta u soll kah pianoforta dhe u përpoq me e përciellë. Zâni i hallës i kumbonte në vesh me âmbëlsinë e pashoqe të një zâni që vjen prej së largu (oh prej një largësie të pakufîshme!) por kumbon qartas, si të ishte afër fort, mbrênda nesh. Një erë të veçantë lëshonin petkat e saj; erën e arkëve të nuseve. Dupat i tringëllonin në parzëm sa herë që përkulej tue këndue.Prâni pa pritë.
Neta u soll, por spa kurrkênd në odë. Shikoi portretet: axha Filip ishte mbrêndë në suazë e kishte, ndër buzë, qeshjen e âmbël të përhershme; dy hallat, nusja e vajza, e shikonin mallëngjyeshëm nga fotografia. Fërkoi sytë dhe u çue.
– Mos kam pa ândërr? -bâni me vete.
Doli në çardak e hodhi një shikim në oborr nga dritoret e mëdha, të çeluna. Shtëpia e oborri kishin një fytyrë tjetër. E Netës iu bâ se dikush, në atë mbasdite, ia kishte ndrrue sytë e përparshëm tue i vû në ballë dy tjerë që shifnin çka s’kishte pa në ditët e kalueme.
Sy mâ të rij a mâ të vjetër?

www.ShkoderZemer.com

> ShkoderZemer.com Facebook <


Komento

Inserisci i tuoi dati qui sotto o clicca su un'icona per effettuare l'accesso:

Logo WordPress.com

Stai commentando usando il tuo account WordPress.com. Chiudi sessione / Modifica )

Foto Twitter

Stai commentando usando il tuo account Twitter. Chiudi sessione / Modifica )

Foto di Facebook

Stai commentando usando il tuo account Facebook. Chiudi sessione / Modifica )

Google+ photo

Stai commentando usando il tuo account Google+. Chiudi sessione / Modifica )

Connessione a %s...

%d blogger cliccano Mi Piace per questo: